Көп адам физиканы тек формула мен есепке толы қиын пән деп ойлайды. Алайда физика біздің күнделікті өміріміздің ажырамас бөлігі. Біз оны байқамасақ та, таңертең оянған сәттен бастап кешке ұйықтағанға дейін физикалық құбылыстармен өмір сүреміз. Физика қоршаған ортада болып жатқан көптеген құбылыстарды түсіндіреді және адам өмірін жеңілдететін технологиялардың дамуына негіз болады.
Мысалы, таңертең телефонның қоңырау үнімен оянамыз. Бұл жерде дыбыс толқындары жұмыс істейді. Телефонды қуаттаймыз, электр энергиясын пайдаланамыз. Шайды қайнатқанда судың қызуы, қайнауы және булануы жүреді. Терезеден түскен жарық көзімізге шағылып, біз айналамызды көреміз. Осылардың барлығы физика заңдары арқылы түсіндіріледі.
Көлік қозғалысында да физиканың рөлі ерекше. Автокөліктің жүруі, тежелуі, бұрылуы және жылдамдық алуы механика заңдарына негізделген. Қауіпсіздік белдігі инерция құбылысының әсерін азайтып, адам өмірін қорғайды. Велосипед тебу кезінде тепе-теңдікті сақтау, доптың ұшуы немесе лифттің қозғалысы да физикамен байланысты. Ұшақтардың аспанда ұшуы ауа қысымы мен аэродинамика заңдарының арқасында мүмкін болады.
Үйдегі тұрмыстық техникалардың барлығы дерлік физика ғылымының жетістіктері болып саналады. Тоңазытқыш жылу алмасу арқылы тағамды салқындатады. Электр шәйнегі электр энергиясын жылуға айналдырады. Кір жуғыш машина қозғалтқыш көмегімен жұмыс істейді. Теледидар, компьютер, интернет және ұялы байланыс құралдары электр және магниттік құбылыстарға негізделген. Егер физика ғылымы дамымағанда, қазіргі технологиялық жетістіктердің көбі болмас еді.
Физика медицина саласында да маңызды орын алады. Ауруларды анықтауда қолданылатын рентген, ультрадыбыс, лазер және магниттік-резонанстық томография секілді құрылғылар физикалық заңдардың көмегімен жасалған. Дәрігерлер осы құрылғылар арқылы адам ағзасын тексеріп, нақты диагноз қоя алады. Бұл физиканың адам денсаулығын сақтаудағы маңызын көрсетеді.
Қазіргі таңда энергия мәселесі де физикамен тығыз байланысты. Электр энергиясын өндіру үшін су, жел, күн және атом энергиясы пайдаланылады. Күн батареялары жарық энергиясын электр энергиясына айналдырады. Жел электр станциялары табиғи күштерді пайдаланып, қоршаған ортаға зияны аз энергия өндіреді. Мұндай жаңалықтар экологияны қорғауға және табиғи ресурстарды үнемдеуге көмектеседі.
Физика табиғаттағы құбылыстарды түсіндіруге де көмектеседі. Найзағайдың пайда болуы, жаңбырдың жаууы, кемпірқосақтың шығуы, теңіз толқындарының қозғалысы бәрі физикалық заңдарға бағынады. Адам баласы физика арқылы табиғатты тереңірек танып, ғарышты зерттеуге мүмкіндік алды. Бүгінде ғалымдар Жерден тыс ғаламды зерттеп, жаңа технологияларды дамытып жатыр.
Физиканың спорттағы маңызы да зор. Футболшының допты тебуі, спортшының жүгіру жылдамдығы, ауыр атлеттің күш қолдануы барлығы физикалық заңдармен байланысты. Спорттық құралдарды жасау кезінде де физика ескеріледі. Мысалы, жеңіл әрі мықты материалдар спортшылардың нәтижесін жақсартуға көмектеседі.
Мектепте физиканы оқу адамның логикалық ойлау қабілетін дамытады. Бұл пән адамды дәлдікке, байқағыштыққа және ізденімпаздыққа үйретеді. Физика есептерін шығару арқылы оқушылар мәселені талдап, дұрыс шешім қабылдауды үйренеді. Сондықтан физика тек теориялық ғылым емес, өмірде қажет болатын дағды қалыптастыратын пән.
Қорыта айтқанда, физика тек мектептегі пән емес, ол өмірдің өзі. Ол техниканың дамуына, адамның өмір сүру сапасының артуына және ғылымның дамуына үлкен үлес қосады. Физиканы білу арқылы біз қоршаған ортаны жақсы түсінеміз және заманауи технологияларды тиімді пайдалана аламыз. Сондықтан физика ғылымын оқу әр адам үшін маңызды деп айтуға болады.
Айгерім ЖАЙЛЫБАЕВА,
Жетісай ауданы білім бөлімінің «Ә.Молдағұлова атындағы №34 жалпы білім беретін мектеп» коммуналдық мемлекеттік мекемесінің физика пәнінің мұғалімі.