Бала күнінде қағаздан үй құрастырып, киімнің суретін салып немесе бөлмесіндегі жиһаздардың орнын өзгертуді ұнатқан оқушының болашақта дизайнер болуы әбден мүмкін. Өйткені мамандыққа деген қызығушылық көбіне қарапайым әрекеттерден басталады. Бүгінде дизайн тек өнер саласымен шектелмейді. Ол сәулет, өндіріс, ақпараттық технология, сән индустриясы және күнделікті тұрмыста кеңінен қолданылады. Осы тұрғыдан алғанда, мектептегі көркем еңбек пәні оқушыларды заманауи кәсіптермен таныстырудың маңызды алаңына айнала алады.
Әдемі сурет салу дизайнер болуға жеткілікті ме?
Дизайнердің жұмысы тек көркем бейне жасаудан тұрмайды. Ол ең алдымен белгілі бір қажеттілікті зерттеп, соған сәйкес тиімді шешім ұсынады. Мәселен, мектеп оқушыларына арналған орындықты жобалау кезінде оның түсі мен пішіні ғана емес, биіктігі, беріктігі, қауіпсіздігі және пайдалануға қолайлылығы ескеріледі.
Мұндай түсінікті қалыптастыру үшін сабақта «Мектеп оқушысына ыңғайлы жұмыс үстелін жобалау» тапсырмасын ұйымдастыруға болады. Оқушылар алдымен өз парталарының ерекшеліктерін бақылап, қандай қолайсыздықтар кездесетінін анықтайды. Біріне кітап қоятын орын жетіспесе, екіншісіне оқу құралдарын сақтайтын қосымша бөлімше қажет болуы мүмкін. Жиналған мәліметтер негізінде әрқайсысы өз жобасын әзірлейді.
Бұл тапсырманың құндылығы дайын үлгіні қайталауда емес, нақты мәселені анықтап, оның шешімін іздеуде жатыр. Осы арқылы оқушылар жобалау жұмысының алғашқы кезеңдерімен танысады.
Бір сабақ бірнеше мамандықтың есігін ашады
Көркем еңбек пәнінде орындалатын тапсырмалардың мазмұны әртүрлі кәсіптің ерекшелігін таныстыруға мүмкіндік береді. Мысалы, киімнің эскизін әзірлеу барысында сән дизайнерінің, ғимарат макетін құрастыру кезінде сәулетшінің, ал тауар қаптамасын безендіруде графикалық дизайнердің жұмысына тән әрекеттер орындалады.
Осы бағытта «Жаңа өнімнің қаптамасын әзірлеу» жобасын қарастыруға болады. Оқушылар белгілі бір өнімді таңдап, оның кімге арналғанын, қандай ақпарат көрсетілуі керектігін және қаптаманың қандай материалдан жасалатынын анықтайды. Мәселен, балаларға арналған қарындаш қорабын жобалауда оның ашылу тәсілі, көлемі және ішіндегі заттардың дұрыс орналасуы маңызды.
Жұмыс барысында оқушылар қаптаманың жазық сызбасын дайындап, бүктелетін сызықтарын белгілейді. Кейін картоннан үлгісін құрастырып, қарындаштардың ішіне сыйымдылығын тексереді. Егер қорап дұрыс жабылмаса немесе пішіні қолайсыз болса, бастапқы өлшемдерге өзгеріс енгізеді.
Осылайша қарапайым тапсырманың өзі оқушыны өнімнің сыртқы келбетінен бөлек, оның құрылымы мен қызметіне назар аударуға үйретеді.
Заманауи технологиялар сабақ мазмұнын қалай өзгертеді?
Қазіргі дизайн саласын цифрлық бағдарламаларсыз елестету қиын. Компьютерлік модельдеу, графикалық редакторлар және виртуалды жобалау құралдары мамандардың күнделікті жұмысының бір бөлігіне айналды. Сондықтан мектепте осы технологиялардың қарапайым мүмкіндіктерін таныстыру өзекті.
Мысалы, оқушылар Canva платформасында мектептегі іс-шараға арналған ақпараттық плакат әзірлей алады. Бұл тапсырмада мәтіннің оқылуы, ақпараттың орналасу реті және көрермен назарын негізгі хабарламаға бағыттау мәселелері қарастырылады.
Ал Tinkercad бағдарламасында телефонға арналған тұғырдың көлемді үлгісін жасауға болады. Оқушы құрылғының орналасу бұрышын, тіреу бөлігінің енін және негізінің орнықтылығын есепке алады. Дайын модельді әр қырынан қарап, оның құрылымындағы кемшіліктерді анықтайды.
Цифрлық құралдарды осылай пайдалану оқушыларға технологияның мүмкіндігін ғана емес, жобаның сапасын тексерудің маңызын да көрсетеді.
Кәсіптік бағдар бір күндік кездесумен шектелмеуі тиіс
Мектептерде мамандық таңдау мәселесі көбіне жоғары сыныптарда талқыланады. Алайда оқушының белгілі бір салаға бейімділігін ертерек байқауға болады. Көркем еңбек сабағы бұл тұрғыдан ерекше мүмкіндік береді, себебі мұнда баланың қызығушылығы нақты әрекет арқылы көрінеді.
Бір оқушы бұйымның құрылымын есептеуге бейім болса, екіншісі ұсақ бөлшектермен мұқият жұмыс істейді. Үшіншісі өзгелердің қажеттілігін ескеріп, пайдалануға ыңғайлы шешім ұсынуы мүмкін. Мұғалім осындай ерекшеліктерді бақылап, оқушыны тиісті шығармашылық бағыттармен таныстыра алады.
Сонымен қатар жергілікті дизайнерлердің, сәулетшілердің немесе тігін өндірісі мамандарының жұмысымен таныстыру пайдалы. Олардың нақты жобаларын талдау арқылы оқушылар мектепте меңгерген дағдылардың кәсіби ортада қалай қолданылатынын түсінеді.
Қорытынды
Болашақ мамандықты саналы таңдау үшін оқушы әртүрлі еңбек түрлерінің мазмұнын түсінуі қажет. Көркем еңбек пәні осы мүмкіндікті тәжірибелік тапсырмалар арқылы ұсынады. Мұнда бала тек бұйым жасап қоймай, оның кімге арналғанын, қандай қызмет атқаратынын және қаншалықты қолайлы екенін анықтауға дағдыланады.
Бүгін мектеп қабырғасында жасалған қарапайым макет ертең үлкен кәсіби қызығушылықтың бастамасына айналуы мүмкін. Сондықтан көркем еңбек сабағының құндылығын дайын жұмыстардың санымен емес, оқушының жаңа мүмкіндіктерді танып, өз қабілетін ашуымен бағалау маңызды.
Құттықыз Унерова ,
«М.Шоқай атындағы №26 жалпы білім беретін мектеп» КММ көркем еңбек пәні мұғалімі.