Үйдегі ескі джинсы, тозған сөмке немесе пайдаланылмай қалған мата бірден қоқысқа айналуы міндетті емес. Олардың жарамды бөліктерінен күнделікті қолдануға болатын жаңа бұйым жасауға болады. Осындай тәсіл апсайклинг деп аталады. Көркем еңбек сабағында оны қолдану оқушыларға заттың сыртқы көрінісіне ғана емес, материалының қасиетіне, қызметіне және пайдалану мерзіміне назар аударуды үйретеді.
Апсайклингтің қайта өңдеуден айырмашылығы бар. Қайта өңдеуде қалдық материал өндірістік жолмен жаңа шикізатқа айналуы мүмкін. Ал апсайклинг кезінде бұйымның сақталған бөлшектері бастапқы қалпына жақын күйде қолданылады. Мысалы, джинсы шалбардың қалтасы болашақ сөмкенің сыртқы қалтасына айналады. Бұл тәсіл материалды үнемдеуге және бұйымның құрылымын алдын ала ойластыруға негізделеді.
Сабақта «Ескі джинсыдан шоппер сөмке тігу» жобасын орындауға болады. Алдымен оқушылар матаның тозған және бүтін жерлерін ажыратады. Тігістердің қалыңдығын, матаның созылуын, қалталардың орналасуын тексереді. Осыдан кейін сөмкенің нобайы салынып, өлшемдері белгіленеді. Мысалы, дайын бұйымның ені 30, биіктігі 35 сантиметр болса, бөлшектерді пішкенде тігіске қосымша орын қалдыру қажет.
Жұмыстың келесі кезеңінде негізгі екі бөлшек қиылып, бүйірі мен түбі біріктіріледі. Тұтқаның ұзындығы сөмкені қолға ұстауға немесе иыққа асуға ыңғайлы болатындай таңдалады. Салмақ түсетін тұстар қосымша тігіспен бекітіледі. Тігін машинасы тек қауіпсіздік ережелері сақталып, мұғалімнің бақылауымен пайдаланылады. Дайын сөмкеге бірнеше кітап салып, тұтқасының беріктігін және тігістерінің сапасын тексеруге болады.
Бұл тапсырмада оқушы тек тігуді үйренбейді. Ол шектеулі материалмен жұмыс істеудің жолын табады. Егер үлкен бөлшекке мата жетпесе, бірнеше жарамды қиындыны біріктіруге немесе бұйымның өлшемін өзгертуге тура келеді. Мұндай жағдайда алдын ала жоспарлау, өлшемді қайта есептеу және қолайлы шешім таңдау маңызды. Қалған ұсақ қиындыларды сәндік жапсырмаға не кілт салғышқа пайдалануға болады.
Экологиялық мазмұнды нақтылау үшін оқушылардан жұмыстың басында және соңында материалдың мөлшерін салыстыру сұралады. Қай бөлігі қолданылды? Қандай қалдық қалды? Оны тағы қайда пайдалануға болады? Осы сұрақтарға жауап беру арқылы олар заттың қызмет ету мерзімін ұзарту мүмкіндігін бағалайды. Мұнда мақсат барлық ескі затты міндетті түрде сақтап қалу емес, жарамды материалды орынды қолдануды үйрену.
Сабақ соңында әр оқушы бастапқы киімнің суретін және дайын бұйымын қатар көрсетіп, жасаған өзгерістерін түсіндіре алады. Бағалау кезінде тігістің ұқыптылығы, өлшемнің дәлдігі, сөмкенің беріктігі және материалдың тиімді пайдаланылуы ескеріледі. Осындай таныстырылым оқушыға өз еңбегінің нәтижесін дәлелмен бағалауға мүмкіндік береді.
Апсайклингті көркем еңбекке енгізудің мәні тек жаңа сөмке тігуде емес. Ол оқушының күнделікті заттарға деген көзқарасын өзгертеді: сатып алу немесе тастау алдында жөндеу, өзгерту, қайта қолдану мүмкіндігін қарастыруға үйретеді. Осы дағды мектеп шеберханасынан тыс жерде де қажет болатын саналы тұтыну мәдениетінің негізін қалайды.
Сапаркуль Сакбекова,
«М.Шоқай атындағы №26 жалпы білім беретін мектеп» КММ көркем еңбек пәні мұғалімі.