Қазақстанда Конституция негізінде Құрылтай депутаттарының алғашқы сайлауы өтеді. Бұл – еліміздің қоғамдық-саяси дамуындағы жаңа кезеңді айқындайтын маңызды саяси оқиғалардың бірі. Жаңа басқару моделі аясында заң шығару қызметін 145 депутаттан тұратын бір палаталы Құрылтай жүзеге асырады. Жаңа өкілді органның қалыптасуы Қазақстандағы саяси реформалардың жалғасы ретінде мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіруге, өкілді биліктің тиімділігін арттыруға, азаматтардың қоғамдық-саяси үдерістерге қатысу мүмкіндігін кеңейтуге және қоғам мен мемлекет арасындағы өзара байланысты нығайтуға бағытталған.
Құрылтай депутаттарының сайлауы азаматтардың өз таңдауын білдіріп, елдің алдағы даму бағытын айқындауға қатысуына мүмкіндік беретін маңызды демократиялық үдеріс саналады. Сайлау науқаны Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сәйкес ұйымдастырылып, оның әр кезеңінде азаматтардың конституциялық құқықтарын қамтамасыз етуге басымдық беріледі. Бұл ретте сайлау рәсімдерінің заң талаптарына сай өткізілуі науқанның ашықтығын, заңдылығын және азаматтардың сайлау құқығын еркін жүзеге асыруын қамтамасыз ететін негізгі шарттардың бірі болып табылады.
Сайлау науқаны барысында азаматтарға дауыс беру күні, сайлау учаскелерінің орналасқан жері және дауыс беру тәртібі туралы қажетті ақпарат беріледі. Әрбір сайлаушы өзінің қай сайлау учаскесіне тіркелгенін алдын ала тексеріп, қажет болған жағдайда сайлаушылар тізіміндегі деректерін нақтылай алады. Бұл азаматтардың дауыс беру күні сайлау учаскесіне кедергісіз келіп, өздерінің конституциялық құқықтарын толыққанды жүзеге асыруына жағдай жасауға мүмкіндік береді.
Қазақстан заңнамасына сәйкес әрбір азамат өз таңдауын еркін жасауға және дауысын жасырын беруге құқылы. Сайлаушының еркіне қандай да бір қысым көрсетуге немесе ықпал етуге жол берілмейді. Өз кезегінде сайлау комиссиялары дауыс беру рәсімдерінің белгіленген талаптарға сәйкес ұйымдастырылуын қамтамасыз етіп, сайлау процесінің заңдылығы мен ашықтығын сақтауға жауап береді. Осы талаптардың орындалуы сайлаушылардың өз таңдауын еркін білдіруіне және сайлау нәтижелеріне деген қоғамдық сенімді нығайтуға ықпал етеді.
Сайлау кезеңінде азаматтардың ақпараттық сауаттылығы да ерекше маңызға ие. Ақпараттық кеңістікте сайлауға қатысты түрлі мәліметтер мен пікірлердің таралуына байланысты азаматтардың ресми және сенімді ақпарат көздеріне сүйенуі маңызды. Сайлау процесіне қатысты нақты мәліметтерді уәкілетті мемлекеттік органдар мен сайлау комиссияларының ресми ресурстарынан алу жалған немесе расталмаған ақпараттың таралуына тосқауыл қойып, сайлаушылардың саналы шешім қабылдауына мүмкіндік береді. Сонымен қатар әрбір азаматтың өзінің сайлау құқықтары мен міндеттерін білуі, дауыс беру тәртібін түсінуі және сайлау заңнамасының талаптарын сақтауы жалпы сайлау мәдениетінің қалыптасуына оң әсер етеді.
Құрылтай депутаттарының алғашқы сайлауы жаңа саяси институттың қалыптасуымен қатар, азаматтардың қоғамдық-саяси үдерістерге қатысу мәдениетін одан әрі дамытуға да ықпал етпек. Жаңа өкілді органның қызметі заң шығару сапасын арттыруға, қоғамның түрлі топтарының мүдделерін ескеруге және мемлекет пен қоғам арасындағы диалогты нығайтуға бағытталуы тиіс. Құрылтайдың тиімді жұмыс істеуі елдегі саяси реформалардың нәтижелілігіне, қоғамдық сұраныстардың заңнамалық деңгейде ескерілуіне және азаматтардың мемлекеттік шешімдер қабылдау үдерісіне қатысу мүмкіндіктерінің кеңеюіне жол ашады.
Сондықтан Құрылтай сайлауына қатысу – азаматтың тек өзінің сайлау құқығын жүзеге асыруы ғана емес, елдің болашағына қатысты азаматтық ұстанымын білдіруінің де маңызды формасы. Әрбір сайлаушының өз таңдауына жауапкершілікпен қарауы, қажетті ақпаратты алдын ала алуы және дауыс беру рәсіміне белсенді қатысуы сайлау процесінің сапасы мен тиімділігіне тікелей ықпал етеді.
Құрылтайдың алғашқы сайлауы – Қазақстанның жаңарған саяси жүйесін іс жүзінде қалыптастыратын маңызды қадам. Оның нәтижесі жаңа бір палаталы өкілді органның құрамын айқындап қана қоймай, еліміздегі саяси реформалардың одан әрі жүзеге асуына да негіз болады. Осы тұрғыдан алғанда, Құрылтай сайлауы – мемлекеттік институттарды жаңғырту үдерісінің маңызды бөлігі әрі азаматтардың елдің қоғамдық-саяси болашағын қалыптастыруға қатысуының нақты мүмкіндігі.